محمد ناجی 

دانشجوی كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی دانشكده كشاورزی

دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقيقات

مصطفی بنی‌اسدی

دانشجوی كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزِ دانشكده اقتصاد و توسعه كشاورزی

دانشگاه تهران

ايرج صالح

دانشيار گروه اقتصاد كشاورزی دانشكده اقتصاد و توسعه كشاورزی

دانشگاه تهران

حامد رفيعی

دانشجوی دكتری اقتصاد كشاورزی دانشكده اقتصاد و توسعه كشاورزی

دانشگاه تهران

چکیده

اقتصاددانان محيط زيست در سال‌های اخير به ارزش‌گذاری و سنجش نقش محيط‌ زيست در تأمين رفاه انسان پرداخته‌اند. پارك جنگلی قائم در كرمان از جمله تفرجگاه‌های مهم اين شهرستان است. هدف از اجرای اين تحقيق برآورد ارزش تفرجی پارك جنگلی قائم با استفاده از روش ارزش‌گذاری مشروط است. برای دستيابی به اين هدف و برآورد تمايل به پرداخت افراد، از الگوی لوجيت، برمبنای روش حداكثر درست‌نمايی استفاده شد. داده‌های موردنياز با استفاده از 115 پرسش‌نامه از بازديدكنندگان اين پارك به دست آمد. نتايج نشان می‌دهد كه ميانگين تمايل هر فرد به پرداخت برای بازديد از اين پارك، 2157 ريال و تمايل به پرداخت سالانه هر خانوار، 178191/33 ريال است. با توجه به نتايج، ملاحظه شد كه يك درصد افزايش در قيمت پيشنهادی، احتمال پذيرش آن را 40/5 درصد كاهش می‌دهد و نيز متغير درآمد، بيشترين تأثير را در پذيرش مبالغ پيشنهادی دارد.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

سید محمد مجابی

کارشناس ارشد علوم محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات

مسعود منوری

دکتراي علوم محیط زیست، استادیار دانشکده محیط زیست و انرژي، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات

چکیده

پارك‌های شهری از ارزش‌های تفرجگاهی مهمی برای گذران اوقات فراغت مردم برخوردار هستند. پارك پردیسان در غرب شهر تهران و پارك لویزان در شرق این شهر ارائه‌کننده سطحی از خدمات کیفی برای مردم محسوب می‌گردند. اما، ارزیابی اقتصادی این خدمات با معیارهای عادی بسیار دشوار بوده و عمدتاً با لحاظ نمودن برخی از شاخص‌ها، برآورد ارزش اقتصادی آنها انجام می‌شود. در این مقاله، برای ارزیابی اجتماعی و اقتصادی پارك‌های پردیسان و لویزان از روش کلاوسون استفاده شده است. این روش بر مبنای استفاده از نقشه، دیدگاه و خصوصیات اقتصادی-اجتماعی بازدیدکنندگان از پارك‌ها و نیز افزایش هزینه مسافت و دسترسی می‌باشد. لذا در این تحقیق، بر حسب تعداد بازدیدکننندگان هر یک از پارك‌ها و هزینه دسترسی آنان، منحنی تقاضا با توجه به در نظر گرفتن ورودی‌های فرضی بر مبنای یافته‌های پرسشنامه‌ها ترسیم گردید. محاسبات انجام‌شده نشان می‌دهد که برآورد ارزش اقتصادی تفرجی براي پارك پردیسان 77/6 میلیون ریال و پارك لویزان 53 میلیون ریال در روز بوده است. نتایج به دست آمده با در نظر داشتن خصوصیات فردی و اجتماعی بازدیدکنندگان نظیر سطح سواد، سن و درآمد آشکار می‌سازد که دارندگان با حداقل مدرك تحصیلی دیپلم در پارك‌های پردیسان و لویزان به ترتیب 91/4 و 66/3 درصد و درآمد ماهانه آنان در سطح کمتر از یک میلیون ریال در هر یک از پارك‌های مذکور 39/8 و 49/8 درصد بازدیدکنندگان را تشکیل می‌دهد.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

نغمه مبرقعی

استاديار پژوهشکده علوم محيطی دانشگاه شهيد بهشتی

غلامعلی شرزه‌ای

دانشيار گروه اقتصاد اجتماعی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

مجيد مخدوم

استاد دانشكده منابع طبيعی دانشگاه تهران

احمدرضا ياوری

داتشيار گروه برنامه‌ريزی و مديريت، دانشكده محيط زيست، دانشگاه تهران

حميدرضا جعفری

دانشيار گروه برنامه‌ريزی و مديريت، دانشكده محيط زيست، دانشگاه تهران

چکیده

جنگلها فراهم‌كننده خدمات اکوسيستمی مهمی هستند که اغلب بازاری برای تعيين ارزش اين خدمات وجود ندارد. در ميان خدمات غير بازاری ارائه شده به وسيله اکوسيستم‌هاي جنگلی، خدمت تنظيم گازهای اتمسفری و به‌ويژه جذب و ذخيره‌سازي دی‌اکسيدکربن از اهميت ويژه‌ای برخوردار است، زيرا گياهان با جذب دی‌اکسيدکربن و استفاده از آن در فرايند فتوسنتز، علاوه بر توليد زيست توده گياهی و رهاسازی اکسيژن، يکی از مهمترين ذخيره‌گاه‌های کربن در زمين به شمار آمده و نقش مؤثری در کاهش آثار ناشی از پديده گلخانه‌ای دارند. نکته قابل توجه در اين رابطه آن است که تفاوت موجود در ميزان تراکم زيست توده گياهی، وضعيت توپوگرافيک منطقه، نوع گونه‌ها و ميزان رويش در هکتار موجب شده تا جذب دی‌اکسيدکربن در مناطق جنگلی به گونه‌ای غيرهمگن صورت پذيرفته و از توزيع مکانی يکسانی برخوردار نباشد. ناديده پنداشتن اين تفاوتها و انجام برآوردهای ميانگين از ارزش اين خدمت می‌تواند منجر به بروز خطا در محاسبات و بالطبع برنامه‌ريزی‌های مبتنی بر آنها شود. در اين مطالعه، الگويی برای دستيابی به توزيع مکانی ارزش خدمت اکوسيستمی جذب دی‌اکسيد کربن توسط درختان با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايی ارائه شده است. در اين روش با استفاده از تيپ جنگل، نوع گونه‌ها، ميزان تراکم پوشش گياهی و ميزان رويش سالانه در هکتار ابتدا نقشه ميزان رويش سالانه در هکتار تهيه شده و سپس با استفاده از رابطه ميان ميزان توليد زيست توده گياهی و ميزان جذب دی‌اکسيدکربن نقشه ميزان دی‌اکسيدکربن جذب‌شده توسط اکوسيستم جنگلی تدوين می‌شود. در ادامه به منظور ارزش‌گذاری اين خدمت اکوسيستمی از روش هزينه جايگزين که يکی از روش‌های مبتنی بر هزينه در اقتصاد محيط زيست محسوب می‌شود، استفاده شده و بدين ترتيب دستيابی به نقشه توزيع مکانی ارزش جذب دی‌اكسيدکربن توسط درختان جنگلی ميسر شده است. نتايج اين تحقيق نشان می‌دهد عرصه ۲۰۵۸۲ هکتاری از منطقه مورد مطالعه، سالانه از ارزشی بالغ بر ۸۰ ميليارد ريال در رابطه با جذب گاز دی‌اکسيد کربن برخوردار است.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

سید علی جوزی

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

سحر رضایان

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود

مهدی ایرانخواهی

دانش‌آموخته کارشناسی ارشد دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

مرجان شاکری

دانش‌آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بندرعباس

چکیده

این پژوهش با هدف تدوین برنامه راهبردی توسعه اکوتوریسم بخش شهداد کرمان به انجام رسید. به این منظور در گام نخست جاذبه‌های طبیعی و تاریخی-فرهنگی منطقه مورد مطالعه و محدوده‌های پیرامونی آن شناسایی شد. با تکمیل پرسشنامه کلاوسون در قالب روش هزینه سفر (TCM) ارزش‌گذاری، بررسی و تجریه و تحلیل شناساگر تفاضای اکوتوریسم منطقه مورد مطالعه به انجام رسید. با این هدف تعداد 220 عدد پرسشنامه کلاوسون در زمان حداکثر تقاضای تفرجگاهی (اسفند 1378 لغایت فروردین ماه 1388) در منطقه مطالعاتی تکمیل شد. بر اساس محاسبات انجام‌شده ارزش تفرجگاهی بخش شهداد کرمان در زمان مطالعه 5 میلیارد و 698 میلیون و 250 هزار ریال در ماه برآورد شد. در ادامه، به منظور تدوین و ارائه راهبردهای کمی توسعه اکوتوریسم از روش برنامه‌ریزی راهبردی SWOT بهره‌گیری شد. این روش مبتنی بر شناسایی عوامل داخلی (نقاط قوت و ضعف) و عوامل خارجی (فرصت‌ها و تهدیدات) محیط خارجی تحت بررسی است. در این راستا، شناسایی عوامل داخلی و خارجی به روش دلفی صورت پذیرفت. پس از شناسایی، عوامل داخلی و خارجی در قالب جدول‌های ارزشیابی عوامل داخلی (IFE) و ارزشیابی فاکتورهای خارجی (EFE) مرتب و سپس نمره‌دهی و وزن‌دهی به این عوامل با استعانت از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نرم‌افزار EXPERT CHOISE انجام شد. نتایج استخراج‌شده از این جدول‌ها مؤید آن بود که به زعم وجود جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی کم نظیر، که بالقوه می‌تواند این عرصه را به قطب گردشگری طبیعت در مناطق کویری کشور بدل نمایند، وجود کمبودهایی همچون ضعف در امکانات زیربنایی و عدم معرفی و تبلیغات نامناسب سبب شده محدوده تحت بررسی در جدول برنامه‌ریزی راهبردی در شرایط رقابتی (استراتژی ST) قرار گیرد. در ادامه با هدف تدقیق و تلفیق اطلاعات حاصل از ارزشیابی عوامل داخلی و خارجی، جدول برنامه‌ریزی راهبردی کمّی (QSPM) تکمیل شد. بر اساس نتابج این جدول سه استراتژی پیشنهاد شد که از این میان، جلب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی از طریق ارائه تسهیلات بانکی با دوره بازگشت طولانی مدت و واگذاری انفال در قالب اسناد نود و نه ساله با امتیاز مأخوذه 5/12 به عنوان مهترین راهبردهای توسعه اکوتوریسم در منطقه مورد مطالعه در یک دوره 25 ساله قابل اشاره است.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

سلام

این مقاله را یکی از اساتیدم به همراه یکی از دوستانم (آقای حق‌دوست) نوشته‌اند که بهار امسال در فصلنامه پژوهشهای اقتصادی ایران چاپ شده است. چون این مقاله در مورد ارزشگذاری آب شرب است، موضوع جدید و جالبی است. هنوز به اصل مقاله دسترسی پیدا نکرده‌ام. هر وقت دستم رسید، در وبلاگ می‌گذارم.

علی امامی میبدی

عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

احسان حق‌دوست

کارشناسی ارشد رشته اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

جواد پاکدین

چکیده

کمبود منابع آب در ايران به حدي رسيده است که توجه بيش از پيش تمامي دست اندرکاران در اين زمينه و خود مصرف کنندگان را طلب مي کند. با وجود اينکه دولت به عنوان عرضه کننده و توزيع کننده آب تلاش هاي فراواني را در بخش مديريت عرضه آب انجام داده است، ميانگين نزولات جوي معادل 251 ميليمتر در سال ظرفيت بخش عرضه را براي اين مديريت محدود کرده است. در نتيجه تلاش ها به طور روزافزوني به سوي مديريت بخش تقاضاي آب سوق داده شده است. موضوع اين مقاله تعيين ارزش وجودي آب شيرين براي خانوارهاي لارستان، و معياري براي ميزان تمايل به پرداخت (WTP) اين خانوارها بر اساس روش ارزشگذاري مشروط (CV) و انتخاب دوگانه (DC) است. تخمين پارامترهاي مدل در اين مقاله با استفاده از روش حداکثر درستنمايي (ML) انجام شده است. به منظور تخمين مدل، از داده هايي که از 320 خانوار لارستاني که به صورت تصادفي انتخاب شده اند، استفاده شده است. نتایج نشان مي دهد که خانوارهاي لارستاني حاضرند به منظور اجراي طرح لوله کشي آب شيرين تا منازل خود، مبلغ اضافي به ميزان 24 سنت به ازاي هر متر مکعب آب مصرفي، مازاد بر آنچه در حال حاضر ميپردازند، پرداخت نمايند.

دکتر محمد حسن فطرس

دانشیار گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی دانشگاه بوعلی سینا

دکتر هادی غفاری

استادیار گروه اقتصاد دانشگاه پیام نور اراک

آزاده شهبازی

کارشناس ارشد علوم اقتصادی

چکیده

پژوهش حاضِر با تکیه بر نظریه‌های اقتصادی و با استفاده از روش داده‌های تلفیقی، شواهد تجربی آلودگی محیط زیست و رشد اقتصادی کشورهای عضو اوپک را بررسی می‌کند. برای این منظور، با استفاده از داده‌های (دوره زمانی 1960 تا 2005) دی‌اکسید‌کربن سرانه به عنوان شاخص آلودگی و تولید ناخالص داخلی سرانه به عنوان شاخص رشد اقتصادی، فرضیه زیست محیطی کوزنتس آزمون می‌شود. نتایج نشان می‌دهند که در مراحل اولیه‌ی رشد اقتصادی این کشورها آلودگی هوا افزایش یافته است. افزایش درآمدهای کشورهای اوپک عمدتاً ناشی از صادرات نفت و گاز بوده است. بنابراین، در بدو امر، افزایش درآمد با تخریب زیست‌محیطی همراه بوده است. اما با تداوم رشد و واردات تکنولوژی‌های کمتر آلاینده کیفیت زیست‌محیطی این کشورها بهبود یافته است. بنابراین، فرضیه زیست‌محیطی کوزنتس در این کشورها صادق می‌باشد.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

دكتر جمشيد پژويان

استاد دانشگاه علامه طباطبایی

مريم لشکری‌زاده

دانش‌آموخته دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقيقات

چکیده

فرايند رشد و توسعه اقتصادی کشورها در دهه‌های اخير به‌گونه‌ای بوده که چالش‌های زيست‌محيطی به يکی از مهمترين دغدغه‌های سياستگذاران تبديل شده‌است. امروزه کشورها علاوه بر سياست‌ها و اقدامات درون‌مرزی خود، ساماندهی آلودگی را در حوزه بين‌المللی دنبال می‌کنند. بدين روی، بررسی عوامل مؤثر بر رابطه رشد و آلودگی از آن جهت می‌تواند حائز اهميت باشد که ممکن است مبنای سياستگذاري زيست‌محيطی در سطح ملی و بين‌المللی قرار گيرد. بدين منظور در اين پژوهش تلاش نموده‌ايم تا با استفاده از روش داده‌های تابلويی، اثر رشد اقتصادی، تغييرات تکنيکی، ترجيحاتی و سياسی (نقش دولتها) بر ميزان آلاينده‌های مهم هوا در 56 کشور منتخب با سطوح توسعه‌يافتگی متفاوت از جمله ايران، در دوره 1995 -  2005 را آزمون نماييم. يافته‌ها نشان می‌دهد به‌رغم تأثير مثبت رشد اقتصادی بر ميزان آلاينده‌ها، ارتقای سطح تکنولوژی در کاهش آلاينده‌های دی‌اکسيدگوگرد و نيتروژن و بهبود شاخص‌های مربوط به اثر سياسی در کاهش آلاينده دی‌اکسيدکربن نقش مهمی داشته‌است.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

چكيده

فقدان آگاهی علمی از ابعاد كمی و كيفی ارزش اقتصادی توليدات و خدمات اكوسيستمی حاصل از جنگل‌ها، در راستای رشته‌ای از عوامل گوناگون تخريب، تغيير كاربری اراضی جنگلی را به سود فعاليتهای ديگر توجيه‌پذير ساخته است. عدم برخورداری از چنين آگاهی هايی موجب شده كه در ايران، نظير بسياری ديگر از كشورهای درحال توسعه، فرايند تصميم‌گيری‌های سياسی و اقتصادی در مورد استفاده‌های كنونی و موجوديت آتی منابع جنگلی با ابهامات زيادی مواجه شود و تلاش برای دستيابی به انتخاب‌های صحيح و تخصيص بهينه منابع طبيعی تحت اختيار، دربند مشكلات مربوط به مخاطرات و عدم قطعی بودن‌های ارزيابی باقی بماند. سستی مبانی نظری و ناديده انگاشتن ملاحظات عملی در گزينش رويكردهای روش‌شناختی برای انجام مطالعات ارزش‌گذاری اقتصادی می‌تواند به نتايجی بينجامد كه بقايای عرصه‌های جنگلی را به‌سرعت در ميانه دو تيغه افراط و تفريط‌گرايانه مضمحل سازد. برآوردهای اريب‌داری كه ارزش جنگل‌ها را كمتر و يا بيشتر از حد، نزديك به واقعيت نشان دهند، يا استهلاك سرمايه‌های طبيعی سرپا را درپی خواهند داشت و يا آزمندی كاربری‌های رقيب براي اراضی جنگلی را مشروع جلوه‌گر خواهند ساخت. به هرحال، بايد يادآوری كرد كه تحقق پايداری از تلفيق دو مقوله حفاظت و استفاده عقلائی از منابع طبيعی چون جنگل به هيچ وجه پديده‌ای غيراقتصادی قلمداد نمی‌شود و سازماندهی اقدامات برای نيل به تقريب دو نظام اقتصادی و اكوسيستمی به شكل تلاش بی‌وقفه براي تضارب انديشه‌های موجود، از چندی پيش آغاز شده است. در اين مقاله سعی شده با تكيه بر اهم بنيادهای نظری و ملاحظات عملی مربوط به روش‌شناسی مطالعات ارزش‌گذاری اقتصادی، رئوس يافته‌های تحقيقی بر سر ارزش‌گذاری برخی از عرصه‌های جنگلی شمال انعكاس يابند و تنگناها و استدلال‌های موردنياز دراين‌باره، به تصوير كشيده شوند.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!

ابوالفضل دانشور

عضو هیات علمی مجتمع آموزش عالی گنبد

سید هادي منفرد

دانشجوي کارشناسی ارشد جنگل‌داري دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبیعی گرگان

چکیده

در طبقه‌بندي کالاها پارك‌هاي جنگلی در دسته کالاهاي غیربازاري جاي می‌گیرند و بر همین اساس فاقد قیمت بازاري بوده و معیاري براي قیاس آنها با سایر کالاها وجود ندارد. مطالعه حاضر در فروردین سال 1387 با استفاده از آمار و اطلاعات پیمایش میدانی (به‌ کمک تکمیل پرسش‌نامه) و بهره‌گیري از روش رفراندوم به تعیین ارزش تفرجی با معیار پولی پارك جنگلی تنگه واقع در حاشیه شهر مینودشت، استان گلستان و به مساحت 32 هکتار که در مدیریت شهري از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد، پرداخت‌هاست. این پارك داراي طرح مصوب از سوي اداره کل منابع طبیعی استان بوده و هم اکنون مجري طرح پارك شهرداري مینودشت میباشد. نتایج نشان داد 70/18 درصد بازدیدکنندگان، حاضر به پرداخت مبلغ ورودیه براي پارك جنگلی تنگه و استفاده تفرجی از آن هستند. همچنین، 38/6 درصد بازدیدکنندگان این پارك، ارزش تفرجی پارك جنگلی تنگه را براي هر نفر در هر بازدید بیش از 1000 ریال ارزیابی کردند و 12/28 درصد افراد حاضر به پرداخت ورودیه تا سقف 200 تومان بودند و 7/02 ارزش تفرجی این پارك را بیش از 5000 ریال دانستند. در مجموع، ارزش تفرجی متوسط روزانه این پارك جنگلی بیش از 619143 ریال براي تمام سطح پارك و 19348 ریال براي هر هکتار در روز برآورد گردید. بر این اساس نتایج بیانگر نقش مهم پارك‌هاي جنگلی در گذران اوقات فراغت جامعه بوده و مدیران این پارك‌ها و مدیران شهري را موظف به توجه به نظرات بازدیدکنندگان از پارك می‌نماید و علاوه براین پارك‌هاي جنگلی داراي ارزش تفرجی - اقتصادي بسیار بالایی می‌باشند که می‌توان براي درآمد حاصل برنامه‌ریزي نمود.

متن مقاله را در اینجا بخوانید!